De ruimte is van iedereen

Private ruimtevaartbedrijven hebben grootse plannen voor ruimtetoerisme, ruimtemijnbouw en snel transport via de ruimte. ‘Binnen tien jaar gaat dat lukken. Er staan genoeg rijke investeerders te trappelen.’

Dit artikel is verschenen in de VPRO Gids van 1 december 2015

‘De private ruimtevaart zit nu in de fase waarin de luchtvaart verkeerde net na de gebroeders Wright in 1903,’ vertelt Pieter Visser, hoogleraar Astrodynamica en ruimtemissies aan de TU Delft. ‘De eerste passagiersvluchten van ruimtetoeristen in een ruimtevliegtuig moeten nog plaatsvinden, maar ik denk dat dat binnen tien jaar gaat lukken. In de afgelopen jaren hebben private ruimtevaartbedrijven tegenslagen gehad, maar de ontwikkelingen kunnen snel gaan wanneer de technologie eenmaal over een bepaalde drempel is. Er staan genoeg rijke investeerders te trappelen.’

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Zonder Einstein geen GPS

Vandaag [woensdag 25 november 2015] is het precies honderd jaar geleden dat Albert Einstein het sluitstuk van zijn Algemene Relativiteitstheorie publiceerde. 

´Sla linksaf na honderd meter´, klinkt het uit het navigatiesysteem van de auto. We zijn zozeer gewend geraakt aan een navigatiesysteem als alwetende gids tijdens onze autoritten dat we vergeten wat een wonder van wetenschap en techniek deze uitvinding is; een uitvinding die onmogelijk was geweest zonder Einsteins relativiteitstheorie, zowel de speciale- als de algemene relativiteitstheorie.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Raadsel van het breinfossiel opgelost

Een internationale groep paleontologen heeft voor het eerst onomstotelijk bewezen dat breinweefsel van een ‘520 miljoen jaar oud garnaalachtig beestje’ in een fossiel bewaard is gebleven.

Beluister hier mijn bijdrage hierover aan het Radio-1-programma De Ochtend.

Op de site van NPO Wetenschap kunt u ook mijn artikel over hetzelfde onderwerp lezen.

De kracht van het gesprek in het digitale tijdperk

Wat doet onze passie voor smartphones, tablets en sociale media met het oog-in-oog gesprek? Die vraag beantwoordt de psychologe Sherry Turkle in haar nieuw boek: Reclaiming conversation - The power of talk in a digital age.

Beluister hier mijn bijdrage aan het Radio 1-programma De Ochtend van dinsdag 27 oktober 2015.

Lees ook mijn artikel over het boek van Sherry Turkle op de website van NPO Wetenschap.

Heilige Graal van de kwantummechanica gevonden

Geen twijfel meer mogelijk: spookachtige werking op afstand bestaat echt. Bewezen in een Delfts lab.

Natuurkundigen van de TU Delft hebben experimenteel bewezen dat wat Albert Einstein ‘spookachtige werking op afstand’ noemde echt bestaat. De laatste twijfel is weggenomen. Bas Hensen, Ronald Hanson en hun collega’s publiceerden hun resultaten deze week in Nature.

Lees het hele artikel op de website van NPO Wetenschap.

Vingerafdruk van het brein vertelt wie je bent

Een nieuwe wegenkaart van het brein belooft beter begrip van mentale aandoeningen als ADHD en autisme.

Amerikaanse hersenwetenschappers van onder andere Yale University hebben een manier gevonden om een vingerafdruk van een brein te maken. Ze hopen dat deze vingerafdruk in de toekomst gebruikt kan worden voor een betere diagnose en behandeling van breinaandoeningen als ADHD, schizofrenie en autisme. Gisteren publiceerden ze hun resultaten in het tijdschrift Nature Neuroscience.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Beluister hier mijn radiobijdrage aan het Radio 1-programma De Ochtend.

Wildpark Tsjernobyl - Grote dieren floreren door afwezigheid mens

Het wildleven is terug op de plek van ’s werelds ergste kernramp, blijkt uit nieuw onderzoek. Met dank aan de afwezige mens. Maar er is veel kritiek op de studie.

29 jaar na de kernramp bij Tsjernobyl is de populatie elanden, reeën, herten, wilde zwijnen en wolven in de Tsjernobyl Exclusion Zone net zo groot als in vier niet-vervuilde natuurreservaten in de buurt. Verhalen over uitbundig wildleven waren er al jaren. Nu zijn er ook tellingen. Een groep internationale onderzoekers publiceerde de resultaten deze week in het tijdschrift Current Biology.

Op 26 april 1986 ontplofte de kerncentrale in Tsjernobyl, destijds nog deel van de Sovjet-Unie, nu van Oekraïne. In een straal van ruim dertig kilometer rond de rampplek werden alle mensen geëvacueerd, zo’n honderdduizend in totaal. Dit werd de Tsjernobyl Exclusion Zone, een gebied ter grootte van de provincie Noord-Holland, waarvan de helft in Oekraïne ligt en de helft in Wit-Rusland. Tsjernobyl werd een spookstad.

Uit de tellingen, gedaan tussen 2005 en 2010, concluderen de onderzoekers dat het heel waarschijnlijk is dat het wildleven nu talrijker is dan voor de ramp. Dat betekent niet dat straling goed is voor het wildleven, maar dat de effecten van de mens − bewoning, landbouw, bosbouw en jacht − op het niveau van populaties een stuk slechter voor deze dieren zijn.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Beluister hier mijn bijdrage over hetzelfde onderwerp aan het Radio 1-programma De Ochtend

De Nederlanders Hans Wolkers en Daan Kloeg publiceerden in 2014 het prachtige fotoboek Silent Witness - Three decades after Chernobyl's nuclear disaster.

Deze week werden ook de Nobelprijzen bekend gemaakt. Zowel de Nobelprijs voor natuurkunde als die voor de scheikunde en de literatuur hebben - ongetwijfeld geheel toevallig - met radio-activiteit te maken:

Neutrino's (Nobelprijs natuurkunde) komen onder andere vrij tijdens radio-actief verval; DNA-reparatie (Nobelprijs scheikunde) treedt onder andere op nadat radio-activiteit het DNA in een cel heeft beschadigd; en tenslotte is een van de bekendste werken van Svetlana Aleksijevitsj (Nobelprijs literatuur) het boek 'Wij houden van Tsjernobyl' over de lotgevallen van mensen die bij de ontploffing van de kerncentrale in Tsjernobyl aanwezig waren en daar hun leven lang de gevolgen van hebben ondervonden.

Laat de ruimtetijd zich nu wel op heterdaad betrappen?

Een sterk verbeterde zwaartekrachtsgolfdetector is uit de startblokken geschoten.

Sinds afgelopen vrijdag is de Amerikaanse Advanced LIGO-detector aan het speuren naar zwaartekrachtsgolven. Honderd jaar geleden werden ze voorspeld, maar nog nooit zijn ze direct gedetecteerd. Tot nu toe bleken de golven te zwak voor alle aardse detectoren die ernaar zochten.

Advanced LIGO is een verbeterde versie van de LIGO-detector die tussen 2000 en 2010 zonder succes naar dezelfde golven speurde. De vernieuwde detector is is tienmaal zo gevoelig als zijn voorloper. Als de berekeningen van de natuur- en sterrenkundigen kloppen, dan moet die gevoeligheid groot genoeg zijn om de minuscule golven op heterdaad te betrappen.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Hersenen versmelten tot superbrein

Eerste demonstratie van aan elkaar gekoppelde hersenen bij resusapen en ratten.

Implanteer breinchips in de hersenen van ratten of resusapen, koppel de chips aan elkaar en laat de dieren gezamenlijk een taak uitvoeren.

Gaan hun hersenen dan samenwerken, zelfs zonder dat de dieren elkaar zien? Versmelten de hersenen tot een superbrein dat beter presteert dan elk van de breinen afzonderlijk? Wat weten die dieren van elkaars bestaan? Hebben ze hun individualiteit ineens verloren? Kunnen aan elkaar gekoppelde mensenbreinen ooit een analoge supercomputer vormen die veel meer kan de de beste digitale supercomputer?

De jongste experimenten van de Amerikaans-Braziliaanse neurowetenschapper Miguel Nicolelis en zijn collega’s van Duke University (VS) roepen tal van vragen op.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Olympische Spelen voor computers

Hoe ontwikkel je de zoek- en en databasetechnieken voor de Facebooks en Googles van de toekomst? Laat computers spelletjes met elkaar spelen. 

Reportage van de 18e Computer Olympiade in Leiden.

Sterrenkundige Simon Portegies Zwart leidt me naar een zaal op de benedenste verdieping van het Snellius-gebouw van de Universiteit Leiden.

Hier spelen de beste schaakcomputers ter wereld tegen elkaar. Er is nog één partij bezig; de nummers 1 en 2 van het tussenklassement: Jonny speelt tegen Komodo. Bepaald geen koekenbakkers. De beste menselijke schaker van dit moment, de Noor Magnus Carlsen, heeft een ELO-ranking van 2853 punten. Jonny en Komodo scoren tegen de 3200. Grootmeesters zijn helemaal geen partij meer voor deze siliciumbreinen. Zelfs Carlsen zou in een match over meerdere partijen weinig kans meer maken om te winnen.

Omstanders vertellen me dat er een typische remisestelling op het bord staat. 'Menselijke schakers hadden al lang remise gesloten,' zegt iemand. Waarom sluiten die twee computers dan geen remise? vraag ik. 'Omdat het de mensen achter de computerprogramma’s zijn die dat moeten voorstellen en beslissen. Als de computers ook nog moeten berekenen of ze niet beter remise kunnen sluiten, dan gaat dat ten koste van een schaakkracht.'

Lees de rest van het artikel op NPO Wetenschap.

En beluister hier mijn bijdrage aan het Radio-1-programma De Ochtend van maandag 6 juli.

Barbapapa-bacteriën vormen letters

Darmbacteriën vormen de woorden TU DELFT en TURING en wijzen de weg naar nieuwe antibiotica en kunstmatig leven.

Delftse wetenschappers onder leiding van nanofysicus Cees Dekker zijn er voor het eerst in geslaagd om gewone, eencellige darmbacteriën te laten groeien tot nieuwe vormen. Van nature heeft een darmbacterie de vorm van een staafje, dat zo’n drieduizendste millimeter lang is.

De Delftenaren lieten de bacteriën in speciale mallen van siliconenrubber groeien in de vorm van een rechthoek, een driehoek, een rondje en zelfs in de vorm van willekeurige letters. Met die letters schreven ze de woorden TU DELFT en TURING. De mallen maken van de bacteriën een soort Barbapapa-bacteriën.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Chimpansees al slim genoeg om te koken?

Koken is een uniek menselijke vaardigheid, maar hoeveel van de cognitieve vaardigheden die nodig zijn om te koken, hebben chimpansees al? En wat zegt dat over het moment dat de mens in de evolutionaire geschiedenis ging koken?

Chimpansees hebben al een belangrijk deel van de cognitieve vaardigheden die nodig zijn om te koken. Dat concluderen Amerikaanse wetenschappers van de universiteiten van Harvard en Yale deze week in een artikel in Proceedings of the Royal Society B.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Briljant wiskundige John Nash verongelukt

Een Radio-In-Memoriam voor de afgelopen zaterdag verongelukte wiskundige John Nash. Even geniaal als getormenteerd, en voor een breed publiek vereeuwigd in de met 4 Oscars bekroond film "A Beautiful Mind".

Beluister het In Memoriam op de website van NPO Wetenschap. 

Nederlandse Bluetooth-uitvinder gelauwerd in de VS

Vanaf vandaag prijkt de naam van Bluetooth-uitvinder Jaap Haartsen naast die van Thomas Edison, Henry Ford en de gebroeders Wright in de Amerikaanse National Inventors Hall of Fame.

“Bedenk een goedkope en energiezuinige manier om een mobiele telefoon draadloos met een headset te verbinden.” Dat was de opdracht die de Nederlandse elektrotechnisch ingenieur Jaap Haartsen in 1994 kreeg van zijn Zweedse werkgever Ericsson, fabrikant van onder andere mobiele telefoons. Handig zo’n draadloze communicatie, dacht het bedrijf, want dan zou je kunnen praten via een draadloze headset, zonder steeds de telefoon tegen je hoofd te drukken.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Mazelenvaccinatie beschermt dubbel

De mazelenvaccinatie voorkomt niet alleen de mazelen maar indirect ook andere infecties in twee tot drie jaar na de mazeleninfectie.

Vijftig jaar geleden werd de mazelenvaccinatie geïntroduceerd en sindsdien is de kindersterfte wereldwijd fors gedaald. Die daling is zelfs zo sterk dat hij niet alleen verklaard kan worden doordat gevaccineerde kinderen niet meer sterven aan de mazelen.

Een groep Nederlandse en Amerikaanse onderzoekers, waaronder virologen van het Erasmus Medisch Centrum, denkt nu het antwoord op dit mysterie gevonden te hebben. De onderzoekers analyseerden sterftegegevens van voor en na de introductie van de mazelenvaccinatie in Engeland, Wales, de Verenigde Staten en Denemarken. Ze publiceerden hun bevindingen deze week in Science.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Toponderzoeker capituleert voor dierenactivisten

Hersenonderzoeker Nikos Logothetis stopt met onderzoek bij apen onder druk van Duitse dierenactivisten.

Sinds september 2014 ligt het primaten onderzoekslaboratorium bij het Max Planck Instituut voor Biologische Cybernetica in het Duitse Tübingen onder vuur van dierenactivisten. De activisten protesteerden op straat, stuurden bedreigende e-mails en toonden − volgens het Max Planck Instituut − gemanipuleerde en uit de context gehaalde foto’s van apen die in het instituut als proefdier werden gebruikt. Ook gebruikten ze een infiltrant om video-opnames te nemen van de proefdieren. En ook die werden selectief en zonder de context uit te leggen getoond.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

Marsreis leidt tot Alzheimerbrein

Verbindingen tussen hersencellen gaan kapot door bombardement met ruimtestraling.

De straling die een Marsreiziger treft op zijn reis naar de Rode Planeet zorgt voor Alzheimer-achtige problemen, zo blijkt uit een Amerikaanse studie die in samenwerking met het NASA Human Research Program is uitgevoerd.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap.

'Mr. Longitude' haalt na 250 jaar alsnog zijn gelijk

Vorige week kwam een succesvol einde aan een experiment met een bijzondere klok. De vraag was of een mechanisch slingeruurwerk dat 250 jaar geleden was ontworpen door de beroemde Britse klokkenmaker John Harrison zijn claim over de precisie van de klok zou waarmaken.

Harrison beweerde eind 18e eeuw dat zijn klok in honderd dagen minder dan een seconde verkeerd zou lopen. Veel nauwkeuriger dan alle andere toenmalige klokken, die in een week tijd al een seconde verkeerd liepen.

Lees het hele artikel op NPO Wetenschap

Computer rukt op in gezichtsherkenning

Nog even en camera’s in de openbare ruimte herkennen ons automatisch. Hoe doen ze dat, en hoe lang duurt het nog voor het echt zo ver is?

Lees het hele artikel over gezichtsherkenning door mensen en computers op NPO Wetenschap.

Kijk vanavond ook naar de tv-uitzending van De Kennis van Nu op NPO 2 (19.20) en luister naar de radio-uitzending op radio 5 (22.00). Allebei staan in het teken van gezichtsherkenning.

Digitaal in Estland wonen

VPRO's Tegenlicht zond gisteren een prachtige reportage uit over het e-Residency dat Estland sinds begin dit jaar aanbiedt.

In oktober 2014 sprak ik al op Radio 1 over deze vorm van digitaal in Estland wonen, naar aanleiding van mijn bezoek aan Estland in mei 2014. Beluister hier de uitzending: